Een identiteitsbeleid op schoolniveau

In het verleden werd de katholieke identiteit van een school in de praktijk vaak verbonden met de individuele persoon van de leerkracht. Het was belangrijk
dat een leerkracht uit een katholieke lerarenopleiding kwam, maar ook dat hij of zij bij de ‘juiste’ verenigingen zat, misschien zelfs nog wel dat de persoon in kwestie regelmatig op zondag in de kerk verscheen… Een ideale ‘katholieke school’ werd in hoofdzaak begrepen als een school van katholieke leerkrachten. We laten in het midden of dit effectief ooit een realiteit is geweest. Als we vandaag de vraag horen stellen: “kunnen we wel een moslimleerkracht aanwerven op een katholieke school?” dan geeft dit ook blijk van die bezorgdheid op het persoonsgebonden niveau, namelijk de vraag ‘past de levensbeschouwelijke overtuiging van die persoon bij de school?’

In de huidige samenleving is het helemaal niet meer vanzelfsprekend dat alle betrokkenen vanuit eenzelfde levensbeschouwelijke inspiratie kunnen en willen werken in een katholieke school. De levensbeschouwelijke diversiteit onder de medewerkers is een feit en moeten we dus ook ernstig nemen. Toch mag de feitelijke diversiteit op het persoonlijke niveau, volgens onze visie, niet de norm noch het eindpunt worden van het identiteitsbeleid van een katholieke school.

We pleiten voor een ‘identiteitsbeleid op schoolniveau’. Hierbij krijgt de katholieke identiteit vorm in de mate waarin mensen, wat hun levensbeschouwelijke
achtergrond ook is, bereid zijn zich te engageren voor het opvoedingsproject. Het project neemt de centrale plaats in: met de verschillende mensen in de school werken we aan een gedeeld pedagogisch project, al is dat project vanuit een bepaalde bron geïnspireerd.

De bestaande diversiteit is daarbij een rijkdom om bij te dragen tot het gedeelde project. De diversiteit is geen probleem dat ons zenuwachtig moet maken of de identiteit onder druk zet. Ten minste wanneer ze niet alleen maar getolereerd wordt door iedereen op zijn eigen eilandje te laten en toch maar ‘loyaal’ te zijn, wat dat ‘loyaal’ dan ook moge betekenen. Iedereen wordt opgeroepen om vanuit zijn eigenheid en zijn competentie aan het gemeenschappelijke project te participeren.

Door die focus op het niveau van de school wordt de katholieke identiteit niet langer begrepen als de optelsom van de individuele levensbeschouwelijke identiteiten, maar als het resultaat van een professioneel engagement van een groep mensen. De vraag naar de persoonlijke levensbeschouwing van de leerkracht is daarmee niet langer dominant, hoewel uiteraard niet onbelangrijk. De klemtoon verschuift naar vraag of leerkrachten bereid zijn om in te stappen in de dialoog met het project van de school. Durven ze zich laten bevragen en uitdagen om heel concreet vorm te geven aan een bepaalde visie op opvoeden en onderwijzen?

In deze visie is de identiteit van de katholieke school de verantwoordelijkheid van alle medewerkers. Het is zeker geen geïsoleerd terrein voor het schoolbestuur, de godsdienstleerkrachten of de al dan niet aanwezige pastorale groep, maar maakt integraal deel uit van het hele school- en klasgebeuren. Evenmin is de identiteit te reduceren tot de domeinen van het godsdienstonderwijs, de liturgie of pastorale activiteiten.

Het is belangrijk hier aan toe te voegen dat we niet de indruk willen wekken  dat in het verleden enkel en alleen het niveau van de individuele leerkracht
belangrijk was. Evenmin was het een slechte optie. Het is ook niet zo dat we de thematiek van identiteit naar een ander ‘niveau’ moeten trekken omdat we het niet meer redden’ op het niveau van de leerkracht. Nee, de keuze voor ‘identiteitsbeleid op het schoolniveau’ wil juist de vraag naar elke leerkracht concreter stellen. Men wordt immers als leerkracht (d.w.z. op het individuele niveau) opgeroepen om, wat zijn of haar levensbeschouwelijke achtergrond ook is, zich te engageren
voor de doelen en de waarden waartoe de gelovige inspiratie van de school uitnodigt.

Uiteraard impliceert ‘een identiteitsbeleid op schoolniveau’ wel een heel aantal verwachtingen ten aanzien van scholen.

Lees meer ….